Siostra Marta Grudke

„Strażniczka Pamięci”

Marta Grudke, urodziła się 15 października 1929 roku w Przanowicach [niektóre źródła podają nazwę Pszonowice lub Pszanowice] w powiecie Brzeziny koło Łodzi. Uczęszczała do szkoły ewangelickiej w Żakowicach, a później w Koluszkach.

Konfirmacja
Marta Grudke w dniu konfirmacji.

Przed zakończeniem II wojny światowej rozpoczęła naukę w szkole handlowej, której nie ukończyła. Zawieruchy wojenne sprawiły, że przerwała naukę i podjęła pracę. Początkowo pracowała w Łodzi opiekując się dziećmi łódzkiej sędzi. Następnie podjęła zatrudnienie w kuchni w szpitalu w Tomaszowie. Pracowała wówczas wśród katolickich zakonnic poznając uroki życia w habicie.

Praca w szpitalu
Praca w szpitalu. Marta Grudke stoi w środku.

Za namową ewangelickiego biskupa Karola Kotuli przyjechała na Śląsk do Miechowic. Pierwszy raz uczestniczyła w Tygodniu Ewangelizacyjnym organizowanym na terenie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Miechowicach [Do 1951 roku Miechowice były samodzielną gminą. W wyniku reformy administracyjnej zostały włączone do Bytomia].

Pod wpływem przeżyć, jakich doświadczyła w trakcie Tygodnia postanowiła przerwać pracę w szpitalu i zaangażowała się w roczną Służbę dla Pana w miechowickich zakładach opiekuńczych. Na ten czas zakłady w Miechowicach były już upaństwowione, ale pracowało w nich jeszcze 8 sióstr, były to m.in. Siostry: Gabriela, Magdalena, Eugenia i Zuzanna (wyświęcona jeszcze przez Matkę Ewę) oraz Aurelia Scholl, która pełniła obowiązki przełożonej.
W trakcie swej posługi młodziutka Marta postanowiła wstąpić do diakonatu. Na diakonisę została wyświęcona niespełna trzy miesiące po swoim przyjeździe do Miechowic. A było to jesienią 1952 roku. Uroczystość odbyła się w Miechowicach w bardzo kameralnym gronie, wśród gorących modlitw i żarliwego śpiewu [Siostra Marta Grudke śpiewała wtedy pieśń: „Wszystko Tobie dziś oddaję”]. Zaraz po zaczepkowaniu świeżo upieczoną diakonisę wydelegowano na wyjazd misyjny. W towarzystwie Siostry Klary, Siostra Marta wyjechała do Tabity.  Później wyjechała do Zachełmia koło Jeleniej Góry, by służyć w domu wypoczynkowym „Marzenie”.

Zachełmie
Zachełmie. Od lewej, siedzi: Aurelia Scholl, stoi: Marta Grudke.

Oprócz opieki nad dziećmi i osobami starszymi diakonise prowadziły także pracę ewangelizacyjną i misyjną. Nie było łatwo, brakowało dosłownie wszystkiego, ale Bóg pomagał im każdego dnia.
W roku 1959 Siostra Marta wróciła do Miechowic. Do roku 1995 prowadziła Dom Opieki „Ostoja Pokoju”. Ośrodek mieścił się wówczas w domu wybudowanym przez Huberta von Tiele-Winckler dla swojej córki Ewy. Poświęcenie „Ostoi Pokoju” miało miejsce w 1890 roku i stało się zaczątkiem potężnego dzieła miłosierdzia. Ewa von Tiele-Winckler znana jako Matka Ewa z Miechowic powołała później zakłady opiekuńcze i diakonat, które swą nazwę przejęły od pierwszego domu, „Ostoi Pokoju”.

„Obowiązki, które wykonywała chętnie i z wielkim zaangażowaniem, zaczynały się wczesnym rankiem i obejmowały wszelki rodzaj aktywności niezbędnej do funkcjonowania ośrodka. Siostra Marta prowadziła administrację, ale także prała, prasowała, sprzątała, gotowała, niosła pensjonariuszom domu opieki pocieszenie w chwilach zwątpień i starała się ulżyć ich cierpieniu. Przez długi czas prowadziła także Szkółkę Niedzielną, grała na organach i przygotowywała kościelny ołtarz do każdego nabożeństwa. Gdy niektóre siostry zaczęły emigrować do Niemiec, a starsze zmarły, przybyło jej jeszcze więcej obowiązków.” *

Siostra Marta Grudke na przestrzeni lat swojej pracy w Miechowicach nie tylko opiekowała się  pensjonariuszkami domu opieki. Jednocześnie stała się strażniczką i spadkobierczynią całego dziedzictwa po Matce Ewie i „Ostoi Pokoju”, które tylko dzięki jej wielkiemu poświęceniu i zaangażowaniu przetrwało w Miechowicach do dnia dzisiejszego.

W ogrodzie
Marta Grudke w ogrodzie przy Domku Matki Ewy.

Gdy w 1995 roku na terenie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Miechowicach poświęcono nowy budynek Domu Opieki, Siostra Marta przeszła na zasłużoną emeryturę. Zamieszkała w Domku Matki i Ewy i pielęgnując pamięć o Matce Ewie propagowała jej postać prowadząc niewielkie muzeum w specjalnie wydzielonej części Domku.

Marta Grudke w ogrodzie przy Domku Matki Ewy wraz z maleńką miechowicką parafianką – Olgą.

Jest ostatnią diakonisą miechowickiego diakonatu, która wciąż mieszka w Miechowicach. [Obecnie miechowicki diakonat ma swoją siedzibę w Niemczech].

22.11.2003 roku otrzymała Różę Lutra – czyli najwyższe wyróżnienie Diecezji Katowickiej, jako wyraz wdzięczności za ofiarną, długoletnią służbę w Diecezji Katowickiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczyspospolitej Polskiej.

o)20150407_0003

30.09.2012 roku jako pierwsza została wyróżniona Nagrodą „Ostoi Pokoju” imienia Matki Ewy. Nagroda została ustanowiona wspólnie przez miasto Bytom, samorządy województwa śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego oraz Diecezję Katowicką Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Laur ma upamiętniać Ewę von Tiele-Winckler, osobę całkowicie oddaną bezinteresownej pomocy drugiemu człowiekowi oraz dzieło jej życia – Ostoję Pokoju. Wyróżnienie ma ponadto na celu uhonorowanie osób i podmiotów zajmujących się działalnością społeczną i charytatywną na rzecz mieszkańców z terenu województw śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego.

W 2013 roku wyprowadziła się z Domku Matki Ewy i zamieszkała wśród swoich krewnych „na blokach”. [ „Bloki” potoczna nazwa jednego z miechowickich osiedli wzniesionych w czasach późnego PRL-u”]. Jeszcze dziś można ją spotkać, jak przechadza się miechowickimi uliczkami. Znają ją wszyscy mieszkańcy Miechowic.

11112743_827363554017954_8170767198447409729_o
Kadr z filmu „Szlakiem Matki Ewy”, Fot: A. Seemann-Majorek

W 2013 roku powstał film o Szlaku Matki Ewy, w którym Siostra Marta wzięła udział. Film dostępny jest bezpłatnie tutaj. Rok później Ewangelickie Stowarzyszenie Kultury powołało Wirtualne „Muzeum Ewangelicyzmu Bytomia i Okolic” publikując na stronie muzeum krótkie filmiki zrealizowane z Siostrą Martą. Nagrania są dostępne tutaj.

o)20150407_0001
Portret Siostry Marty Grudke – wykonała Anna Ziętek l. 8

 

Wszystkie zamieszczone powyżej zdjęcia bez autorskich inskrypcji pochodzą z prywatnej kolekcji Siostry Marty Grudke.

Projekt zrealizowany w ramach akcji:

„Kamienie Pamięci – Z modlitwą Ojczyźnie 1939-1989.”

Grupa realizująca projekt: Ewangelickie Stowarzyszenie Kultury.

Opiekun projektu: Anna Seemann-Majorek

Projekt został zrealizowany dzięki pomocy Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Miechowicach, członków tejże parafii, mieszkańców Miechowic oraz dzięki wsparciu Instytutu Pamięci Narodowej i Stowarzyszenia im. Maxa Kopfsteina.

Wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszego Kamienia Pamięci serdecznie dziękujemy!

* cytowany fragment pochodzi z książki: „Kobieta w dziejach i współczesności Bytomia” wydanej nakładem Muzem Górnośląskiego w Bytomiu w 2011 roku.  Autorzy: Magdalena Goik, Edyta Horwat i Izabella Wójcik-Kühnel.